Betonun içindeki demir neden paslanır?
Betonarme yapılarda beton ile içindeki çelikler birlikte çalışır. Günlük dilde “inşaat demiri” dediğimiz bu çeliklere teknik olarak donatı denir. Çeliğin paslanarak yıpranması ise korozyon olarak adlandırılır.
Beton, normal koşullarda içindeki çeliği paslanmaya karşı koruyan bir ortam sağlar. Zamanla betonun havadaki karbondioksitle tepkimeye girmesi veya tuzların çeliğe ulaşması bu korumayı zayıflatabilir. Koruma bozulduğunda nem ve oksijen, paslanmanın ilerlemesine katkıda bulunur.
Paslanma sonucu oluşan maddeler, oluştukları çelikten daha fazla yer kaplar. Bu genişleme çevredeki betonu zorlayarak çatlamaya ve parça kopmasına neden olabilir. Konunun teknik açıklaması ABD Federal Karayolları İdaresinin betonarme korozyonu raporunda yer alır.
Paslanma ilerledikçe çelik incelir ve betonla tutunması zayıflayabilir. Hasarın taşıyıcı güvenliği ne ölçüde etkilediği ise yerinde inceleme ve gerekli hesaplarla belirlenir.
Su lekesinin olduğu yer, kaçağın başladığı yer olmayabilir
Tavanda görülen bir lekenin kaynağı her zaman hemen üstündeki nokta değildir. Su, kaplamaların altından, çatlaklardan veya boruların geçtiği boşluklardan ilerleyerek başka bir yerde ortaya çıkabilir.
Bu nedenle yalnızca lekeli alanı kapatmak, kaçağı çözmeyebilir. İncelemede şu bölgeler araştırılabilir:
Çatı ve teras yalıtımı, giderler ve duvar birleşimleri,
Balkonlar ve yağmur suyu boruları,
Banyo, mutfak ve diğer su kullanılan alanlar,
Temiz su ve atık su tesisatı,
Bodrum duvarları ve temel çevresi,
Dış cephe çatlakları ve pencere kenarları,
Havuz, su deposu ve makine dairesi çevresi,
Binaya doğru su taşıyan bahçe sulaması ve yetersiz su tahliyesi.
Lekenin yağmurdan sonra mı, banyo kullanılırken mi, yoksa sürekli mi oluştuğunu bilmek araştırmayı kolaylaştırır.
Hangi belirtiler daha ayrıntılı inceleme gerektirir?
Tekrarlayan ıslaklık ve boya kabarması, suyun kaynağının araştırılmasını gerektirir. Bunlara beton veya çelikle ilgili belirtiler eşlik ediyorsa bir inşaat mühendisi de değerlendirme yapmalıdır.
Özellikle şu durumlar önemlidir:
Kolon, kiriş veya beton tavanda pas rengi akıntılar,
Beton yüzeyinde çatlama, kabarma veya dökülme,
Betonun içindeki çeliklerin görünür hâle gelmesi,
Görünen çeliklerde belirgin incelme veya aşınma,
Onarılan bölgede kısa sürede yeniden çatlama ve kabarma,
Tavandan ya da cepheden beton parçalarının düşmesi.
Parça düşen veya düşme ihtimali bulunan alanı kullanmayın. Altından geçilmesini engelleyin ve güvenliğin sağlanması için uzman desteği alın. Gevşek beton parçalarını kendi başınıza kırıp temizlemeye çalışmayın.
Pas izinin bulunması veya bulunmaması da tek başına binanın güvenliği hakkında kesin sonuç vermez.
Termal kamera hasarın boyutunu gösterir mi?
Termal kamera ve nem ölçer, kaçak araştırmasında yardımcı araçlardır. Ancak beton içindeki çeliğin ne kadar inceldiğini veya bir kolonun güvenli olup olmadığını tek başına göstermezler.
Kaçağın yerini araştırmak ile betonarme hasarını değerlendirmek farklı işlerdir. Gerekli görülürse betonun durumu, çeliklerin korunmasını sağlayan beton tabakası, tuz etkisi ve paslanmanın kapsamı ayrıca incelenir.
Kalıcı onarım hangi sırayla yapılmalı?
1. Önce güvenlik ve suyun kaynağı değerlendirilir
Parça düşmesi gibi bir tehlike varsa önce alan güvenli hâle getirilir. Ardından suyun nereden geldiği ve hangi bölgelere ulaştığı araştırılır. Kaçağın durdurulması için gerekli tesisat veya yalıtım müdahalesi planlanır.
2. Beton ve çelikte oluşan hasar belirlenir
Betonun ne kadarının etkilendiği, çeliklerde incelme olup olmadığı ve hasarın taşıyıcı bölüme etkisi değerlendirilir. Gerekli ölçüm ve testleri mühendis belirler. Mevcut binaların değerlendirilmesinde, çeliklerde görülen korozyonun dikkate alınması Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nde de yer alır.
3. Kaçak giderme ve yapı onarımı birlikte planlanır
Yalnızca pası temizleyip üzerini harçla kapatmak her durumda yeterli değildir. Uygulanacak onarım, betonun ve çeliğin gerçek durumuna göre seçilmelidir.
Su yalıtımı da bu çözümün bir parçasıdır. Bakanlığın Binalarda Su Yalıtımı Yönetmeliği açıklaması, su ve nemin neden olabileceği korozyon ve dayanım kayıplarına karşı önlem alınmasını amaçlar.
4. Kapatılacak alanlar kontrol edilir ve belgelenir
Onarımın aşamaları, kullanılan malzemeler ve üzeri kapatılacak bölümlerin fotoğrafları kaydedilmelidir. Böylece daha sonra ne yapıldığı görülebilir.
5. Onarımdan sonra bölge takip edilir
Islaklığın, pas izinin veya çatlağın tekrar oluşup oluşmadığı kontrol edilir. Yeni belirtiler görülürse yalnızca yeniden boyamak yerine neden araştırılır.
Kaçağın kesilmesi, daha önce incelmiş çeliği veya zarar görmüş betonu eski hâline getirmez. Oluşmuş hasar ayrıca ele alınmalıdır.
Kuşadası’nda teras, havuz ve boş kalan evlerde nelere dikkat edilmeli?
Denize yakın yapılarda tuzlu çevrenin etkisi değerlendirmeye katılmalıdır. Ancak her paslanmanın nedenini denize bağlamak doğru değildir. Yapının konumu, betonun durumu, suyun kaynağı ve bakım geçmişi birlikte ele alınır.
Uzun süre boş kalan yazlıklarda küçük kaçaklar geç fark edilebilir. Sezon öncesinde ve sonrasında bodrumları, tavanları, terasları ve tesisat çevresini kontrol etmek bu nedenle yararlıdır.
Teras ve balkon giderlerinin açık tutulması, havuz çevresindeki sürekli ıslaklığın araştırılması ve makine dairesinde biriken suyun nedeninin giderilmesi bakımın önemli parçalarıdır. Aynı bölgede tekrar eden nemi tarihli fotoğraflarla kaydetmek de değişimi takip etmeyi kolaylaştırır.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir. Su kaçağının kaynağı ve betonarme yapıya etkisi, gerekli yerinde incelemeyle değerlendirilmelidir.