Sıva çatlağı ve taşıyıcı çatlak ne demektir?
Sıva, duvarın veya betonun üzerini kaplayan yüzey tabakasıdır. Bu tabakada oluşan çatlaklar; kuruma, uygulama hataları, sıcaklık değişimleri veya farklı malzemelerin birleşmesi gibi nedenlerle ortaya çıkabilir.
Taşıyıcı çatlak ise binanın yüklerini taşıyan kolon, kiriş, betonarme perde, döşeme veya taşıyıcı duvarın kendisindedir. Betonarme perde, binanın taşıyıcı sisteminde görev yapan beton duvarı ifade eder.
Buradaki önemli nokta, çatlağın hangi tabakada bulunduğudur. Kolonun üzerindeki sıvada görülen bir çizgi mutlaka kolonun çatladığını göstermez. Aynı şekilde, dışarıdan küçük görünen bir iz de yalnızca sıva çatlağı kabul edilemez.
Çatlağın şekli ne anlatır?
Çatlağın yeri ve şekli incelemeye yardımcı olur, ancak tek başına nedenini açıklamaz.
Örneğin boyada ağ gibi yayılan ince çizgiler yüzeyle ilgili bir sorunu düşündürebilir. Duvar ile kolonun birleştiği yerdeki düz bir çatlak, iki malzemenin farklı hareket etmesiyle oluşabilir. Kapı veya pencere köşesinden çapraz ilerleyen bir çatlağın ise birden fazla nedeni olabilir.
“İnce çatlak önemsizdir, kalın çatlak tehlikelidir” şeklinde her durumda geçerli bir kural yoktur.
İncelemede çatlağın hangi tabakada bulunduğu ve nereden başlayıp nereye uzandığı araştırılır. Zaman içindeki değişim ve binanın geçmişi de değerlendirilir. İlk görüşmede paylaşabileceğiniz bilgiler yazının sonunda listelenmiştir.
Sıva neden çatlar?
Sıva çatlaklarının yaygın nedenleri arasında şunlar bulunur:
Sıvanın kururken büzülmesi veya çok hızlı kuruması,
Alt yüzeyin uygulamaya uygun hazırlanmaması,
Sıvanın uygun olmayan kalınlıkta uygulanması,
Birbiriyle uyumlu olmayan malzemelerin kullanılması,
Sıcaklık ve nem değişimleri,
Duvar ile betonarme bölümlerin birleşimindeki hareketler.
Sorun yüzeyde olsa bile nedenini anlamadan yalnızca macun çekip boyamak kalıcı çözüm sağlamayabilir. Çatlağa yol açan nem veya hareket devam ediyorsa aynı yerde yeniden açılma görülebilir.
Tekrarlayan çatlakları bu nedenle yalnızca boya kusuru olarak değerlendirmemek gerekir.
Hangi belirtilerde incelemeyi ertelememelisiniz?
Aşağıdaki durumlarda bir inşaat mühendisinin yerinde değerlendirmesi gerekir:
Çatlağın kolon, kiriş veya başka bir taşıyıcı bölümün içinde devam etmesi,
Betonda ezilme, dökülme veya parça kopması,
Pas izleriyle birlikte betonun kabarması ya da içindeki çeliklerin görünmesi,
Çatlağın kısa sürede belirgin biçimde büyümesi,
Yeni çatlaklarla birlikte kapıların aniden sıkışması veya zeminde eğim fark edilmesi,
Depremden ya da yakındaki bir temel kazısından sonra yeni çatlakların oluşması,
Kolon veya kirişte kesme, kırma gibi bir müdahale yapılmış olması.
Bu belirtiler, sorunun nedenini ve kapsamını araştırmayı gerektirir. Tek başına bir fotoğraf, binanın güvenli veya güvensiz olduğunu belirlemeye yetmez.
Deprem sonrasında hasar görmüş bir binaya çatlağı incelemek veya fotoğraf çekmek için girmeyin. Yetkili ekiplerin yönlendirmelerine uyun. AFAD, artçı sarsıntıların hasarlı binalarda ek zarara yol açabileceğini belirterek bu binalardan uzak durulmasını önerir. AFAD’ın deprem sonrası önlemleri.
Çatlağı kapatmadan önce ne yapılmalı?
Önce çatlağın nedenini ve hangi tabakada bulunduğunu anlamak gerekir. İnceleme yapılmadan boyamak veya kaplama yapmak, değerlendirmede kullanılabilecek izleri örtebilir.
Güvenli şekilde yapılabiliyorsa çatlağın bulunduğu duvarın genel görünümünü ve yakın planını fotoğraflayın. Tarihini not edin. Eski fotoğraflar varsa değişim olup olmadığını karşılaştırmak için saklayın.
Çatlağın altını görmek amacıyla kendi başınıza sıva veya beton kırmayın. Gerekli görülürse kaplama, mühendisin belirlediği yerde ve kontrollü biçimde açılmalıdır.
Yerinde incelemede çatlağın çevresi, yapının mevcut durumu, varsa projeleri ve geçmişte yapılan değişiklikler değerlendirilir. Daha kapsamlı inceleme veya test gerekip gerekmediği buna göre belirlenir. Mevcut binaların değerlendirilmesinde kullanılacak bilgilerin kapsamı Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nde açıklanır.
Yüzeysel olduğu belirlenen çatlaklarda önce nem, uygulama hatası veya birleşim hareketi gibi neden ele alınır. Ardından uygun onarım yapılır. Taşıyıcı bölümle ilgili bir sorun varsa yalnızca üzerini kapatmak çözüm değildir.
İlk görüşme için hangi bilgileri hazırlamalısınız?
İncelemenin planlanmasına yardımcı olmak için şu bilgileri paylaşabilirsiniz:
Çatlağı ilk ne zaman fark ettiğiniz,
Zaman içinde büyüme veya değişim görüp görmediğiniz,
Aynı yerde daha önce onarım yapılıp yapılmadığı,
Yakın zamanda deprem, kazı, su kaçağı veya tadilat yaşanıp yaşanmadığı,
Başka odalarda, katlarda veya komşu dairelerde benzer izlerin bulunup bulunmadığı,
Varsa bina projeleri, eski inceleme raporları ve fotoğraflar.
Bu bilgiler ilk görüşmeyi kolaylaştırır. Ancak bilgi veya eski fotoğraf bulunmaması, çatlağın yeni olduğunu ya da tehlikesiz olduğunu göstermez.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir. Çatlağın nedeni ve yapı güvenliğiyle ilişkisi, gerekli yerinde incelemeyle değerlendirilmelidir.