İki çalışma neden birbirine karıştırılmamalıdır?
Günlük dilde kullanılan “deprem dayanıklılık raporu” ifadesi teknik ve hukuki açıdan yeterince açık değildir. İlk görüşmede müşteriye hangi sonucu istediğini sorarız. İstek; resmî kentsel dönüşüm sürecini başlatmak, deprem performansını öğrenmek veya güçlendirme projesi hazırlatmak olabilir.
Kentsel Dönüşüm Başkanlığına göre riskli yapı tespitini yalnız lisanslı kurum ve kuruluşlar yapabilir. Çalışma, 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğindeki Ek-2 esaslarına göre yürütülür. Özel amaçla hazırlanan performans analizi bu resmî işlemin yerine geçmez. Tek başına tapuya riskli yapı belirtmesi konulmasına da yol açmaz.
- Riskli yapı tespitinin amacı 6306 kapsamındaki resmî risk durumunu belirlemektir.
- Deprem performans analizinin amacı yapının hedeflenen deprem etkisi altındaki beklenen davranışını hesaplamaktır.
- Deprem sonrası yetkili idarelerce yapılan hasar tespiti de bu iki çalışmadan farklıdır.
- Teklifte çalışmanın adı kadar amacı, mevzuat dayanağı ve teslim belgesi de yazmalıdır.
Riskli yapı tespiti nasıl yürütülür?
Kentsel Dönüşüm Başkanlığının güncel bilgilendirmesine göre maliklerden biri veya kanuni temsilcisi lisanslandırılmış bir kuruluşa başvurabilir. İnceleme ve raporlama Ek-2 esaslarına göre yürütülür; uygun bulunan tespitler için ilgili idare ve tapu bildirim süreci işler. İtiraz, tebligat ve sonraki uygulamalar da 6306 sürecinin parçasıdır.
Bu nedenle riskli yapı tespiti sıradan bir ön kontrol değildir. Başvuru öncesinde kuruluşun güncel lisansı, raporun kapsamı ve muhtemel hukuki sonuçlar anlaşılmalıdır. Mevzuat değişebileceği için süreler ve başvuru yöntemi işlem tarihinde Kentsel Dönüşüm Başkanlığından doğrulanmalıdır.
- Lisanslı kuruluş kontrolü yapılır.
- Mülkiyet ve başvuru yetkisi doğrulanır.
- Tespit, Uygulama Yönetmeliği Ek-2 esaslarına göre hazırlanır.
- Rapor ilgili idari inceleme ve bildirim sürecine girer.
Deprem performans analizi neleri kapsar?
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi için teknik kuralları belirler. Birkaç cihaz ölçümü veya tek beton numunesi kapsamlı analiz için yeterli değildir. Yapının biçimi, taşıyıcı elemanları, beton ve donatı özellikleri, zemin bilgileri, hasarlar ve sonradan yapılan değişiklikler birlikte incelenir.
Analiz sonucunda yapının belirlenen hedefler bakımından durumu açıklanır. Yetersizlik görülürse uygulanabilir güçlendirme seçenekleri ayrıca geliştirilebilir. İnceleme yapılmadan belirli bir yöntemin, örneğin karbon lifli polimer veya kolon mantolamanın, uygun olduğu söylenemez.
- Mevcut mimari ve statik projelerin araştırılması
- Yapının yerinde ölçülmesi ve projeyle karşılaştırılması
- Taşıyıcı elemanlar ile görünen hasarların incelenmesi
- Gerekli malzeme ve zemin bilgilerinin toplanması
- Yönetmeliğe uygun hesap modelinin ve değerlendirme raporunun hazırlanması
Hangi durumda hangi çalışma gerekir?
Amaç 6306 kapsamındaki resmî dönüşüm sürecine girmekse lisanslı riskli yapı tespit kuruluşuna başvurulmalıdır. Amaç yapının mevcut davranışını anlamak, tadilat öncesinde taşıyıcı sistemi değerlendirmek veya güçlendirme projesi hazırlamaksa deprem performans analizi gündeme gelebilir.
Fotoğraf, bina yaşı, kat sayısı veya mahalle bilgisi tek başına iki çalışma için de sonuç oluşturmaz. Ön görüşme yalnız gerekli hizmetin kapsamını belirlemek için kullanılmalıdır; “güvenli” ya da “riskli” kararı olarak sunulmamalıdır.
- Fotoğraftan resmî veya teknik sonuç verilmez.
- Karot sonucu tek başına bina güvenliği anlamına gelmez.
- Lisanssız bir rapor 6306 kapsamındaki resmî tespit gibi sunulamaz.
- Her raporda amaç, kapsam, kullanılan mevzuat ve sınırlamalar açıkça belirtilir.
Teklif ve rapor tesliminde neler aranmalıdır?
Teklifte yalnız “bina testi” yazması yeterli değildir. İncelenecek katlar ve taşıyıcı elemanlar açıkça belirtilmelidir. Projeleri kimin sağlayacağı ve hangi saha ölçümleriyle testlerin yapılacağı yazılmalıdır. Zemin verisi, hesap yöntemi ve mühendislerin sorumlulukları ayrıca tanımlanmalıdır.
Teslim raporu kullanılan bilgi kaynaklarını ve varsayımları göstermelidir. Proje ile saha arasındaki farklar, hesap sonuçları ve çalışmanın sınırları da raporda yer almalıdır. Dayanağı açıklanmayan tek cümlelik “Sağlamdır” sonucu güvenilir bir mühendislik raporu değildir. Raporun hangi resmî veya özel amaçla kullanılabileceği müşteriye açıkça anlatılmalıdır.
- İşin teknik ve hukuki amacı
- Saha çalışması ile test kapsamı
- Kullanılacak yönetmelik ve değerlendirme yöntemi
- Raporun geçerlilik sınırı ve sonraki adımlar
- Hazırlayan ve kontrol eden mühendis bilgileri
Kaynaklar ve ileri okuma
- AFAD – Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği
- Kentsel Dönüşüm Başkanlığı – Riskli Yapı Sık Sorulan Sorular
- Kentsel Dönüşüm Başkanlığı – Riskli Yapı Süreci
Bu yazı genel bilgi verir. Kesin sonuç için alanı yerinde görmek gerekir. Ürün kılavuzları ve güncel kurallar da kontrol edilmelidir.